Op zoek naar sporen van ‘el sabio’ Darwin

Sinds een aantal jaren kom ik regelmatig in Uruguay, en sinds vorig jaar ben ik verbonden aan de Universidad Catolica in Montevideo. Pas onlangs realiseerde ik me dat Darwin tijdens zijn reis met de Beagle ook Uruguay heeft aangedaan. Sterker nog, Darwin bleek geruime tijd te hebben verbleven vlakbij Piriapolis, onze verblijfplaats aldaar. Dat maakte nieuwsgierig. In overleg met de VPRO hebben mijn vrouw Yvonne en ik in het kader van het Beagle 2009 project, in januari 2009 de reizen van Darwin in Uruguay, zo precies mogelijk geprobeerd na te reizen. We hebben getracht alle plekken waar ‘el sabio’ (de geleerde) Darwin in Uruguay is geweest te bezoeken, en alle herkenbare sporen van zijn reizen te ontdekken.

Dat was een heel avontuur. Er is geen enkele reisgids waarin de reizen beschreven staan, of waarin vermeld staat waar je gedenktekens voor Darwin kunt vinden. Aanvankelijk wisten we niet eens dat dit soort gedenktekens überhaupt bestonden. Alleen dankzij onze contacten in Uruguay, het nodige geluk, en heel, heel veel, rondvragen zijn we er in geslaagd per auto Darwins tochten te paard na te reizen en, voor zover we weten, alle zichtbare herinneringen aan Darwins reis te ontdekken.

Uruguay is de naam van een rivier die in de Indianentaal Guarani ´rivier van grote slakken´ betekent. De laatste oorspronkelijke bewoners zijn niet lang voor Darwin’s komst op verraderlijke wijze uitgemoord, zij het dat een aantal vrouwen en kinderen de slachting heeft overleefd. Een aantal bewoners van Uruguay stamt nog van hen af, al wordt dat om politieke redenen vaak slechts mondjesmaat erkend.

Het land heet officieel Republica Oriental del Uruguay (Republiek ten Oosten van de Uruguay). In verwijzingen naar Darwins reis met de Beagle, zal je zelden iets tegenkomen over Uruguay. In het algemeen zal je zelden iets lezen over dit Zuid Amerikaanse land. Wanneer je de naam Uruguay laat vallen, denken mensen meestal aan het land waar ‘al die Nazi’s’ zitten, en inderdaad, de naam Paraguay heeft wel iets gemeen met die van Uruguay. Of ze denken aan Ecuador. Ook het woord Uruguay wordt vaak op een vreemde manier uitgesproken, zoals Oeroekwee. En de hoofdstad Montevideo wordt in Nederland meestal, ook na vriendelijke correctie, hardnekkig aangeduid als Monte–vídeo als ging het om een op een berg gelegen video winkel.

De geringe bekendheid van Darwins verblijf in Uruguay is tekenend voor dit land waarvan de inwoners nog vaak een innemende en charmante bescheidenheid aan de dag leggen, maar ook niet bruisen van de ambities. Men begrijpt eigenlijk niet goed wat een buitenlander er te zoeken heeft, behalve dan het prestigieuze internationale resort Punta del Este. Het is ook één van de veiligste landen van Latijns Amerika, met relatief geringe verschillen tussen arm en rijk. Ooit was het één van de rijkste landen van de wereld, ten gevolge waarvan het nu wordt gekenmerkt door alomtegenwoordige vergane glorie die een aangenaam gevoel van nostalgie oproept.

Uruguay heeft een subtropisch klimaat, met een meestal heel droge, heldere lucht, Het land bestaat overwegend uit een glooiend prairie landschap, waar vooral veel koeien grazen, maar ook tuinbouw en akkerbouw plaatsvindt. Her en der zijn wat – ruige en fraaie – bergen, met name in de buurt van Piriapolis en Minas, maar deze zijn nooit hoger dan 500 meter. Flora en fauna zijn minder spectaculair dan in tropische landen, maar wel heel gevarieerd en interessant.

Leave a Reply